Project Tiger and Project Elephant

The Launch of Project Tiger (1973)

ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ മൃഗമായ കടുവയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി കേന്ദ്രസർക്കാർ ആരംഭിച്ച പ്രത്യേക പദ്ധതിയാണ് പ്രോജക്ട് ടൈഗർ. 1973 ഏപ്രിലിൽ ഈ പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു. പദ്ധതി ആരംഭിക്കുമ്പോൾ രാജ്യത്ത് ഒൻപത് കടുവാ സങ്കേതങ്ങളെയാണ് പ്രത്യേക സംരക്ഷണത്തിന് കീഴിൽ കൊണ്ടുവന്നത്. ഇവ മൊത്തം 9,115 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ളവയായിരുന്നു. ജിം കോർബെറ്റ് ദേശീയ ഉദ്യാനമായിരുന്നു പ്രോജക്ട് ടൈഗറിന്റെ കീഴിൽ വന്ന ആദ്യത്തെ കടുവാ സങ്കേതം. വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമം 1972-ന്റെ ചട്ടക്കൂടിലാണ് പദ്ധതി ആരംഭിച്ചത്. പദ്ധതിയുടെ ആദ്യത്തെ ഡയറക്ടർ കൈലാഷ് സാങ്ഖലയായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് കടുവകളുടെ എണ്ണം ക്രമാതീതമായി കുറയുന്ന സാഹചര്യമായിരുന്നു നിലനിന്നത്. വേട്ടയാടൽ, വനഭൂമി നഷ്ടപ്പെടൽ എന്നിവയാണ് കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയാനുള്ള പ്രധാന കാരണങ്ങൾ. പ്രോജക്ട് ടൈഗർ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ വന്യജീവി സംരക്ഷണ പദ്ധതികളിലൊന്നാണ്.

Key Features of Project Tiger

കടുവാ സങ്കേതങ്ങളുടെ മാനേജ്മെന്റിന് കോർ-ബഫർ തന്ത്രമാണ് പദ്ധതി സ്വീകരിക്കുന്നത്. കോർ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ദേശീയ ഉദ്യാനമോ വന്യജീവി സങ്കേതമോ എന്ന നിയമപദവി ഉണ്ട്. ബഫർ അഥവാ പുറമ്പോക്ക്കിലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ വനവും വനേതരവുമായ ഭൂമിയുടെ മിശ്രിതമായി, മൾട്ടിപ്പിൾ യൂസ് ഏരിയയായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. കാലാകാലങ്ങളിൽ പദ്ധതിയുടെ വ്യാപ്തി വർദ്ധിച്ചു. 1980-കളുടെ അവസാനത്തോടെ സംരക്ഷിത കടുവാ സങ്കേതങ്ങളുടെ എണ്ണം 9-ൽ നിന്ന് 15 ആയി ഉയർന്നു. തുടർന്ന് നിരവധി സങ്കേതങ്ങൾ കൂടി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. 2020-കളുടെ മധ്യത്തോടെ ഇന്ത്യയിലെ കടുവാ സങ്കേതങ്ങളുടെ എണ്ണം 55 ആയി. ലോകത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കടുവാ സങ്കേതങ്ങളുള്ള രാജ്യം ഇന്ത്യയാണ്. പ്രോജക്ട് ടൈഗർ പദ്ധതിയുടെ കീഴിലുള്ള എല്ലാ കടുവാ സങ്കേതങ്ങളും നാഷണൽ ടൈഗർ കൺസർവേഷൻ അതോറിറ്റിയുടെ (NTCA) നിയന്ത്രണത്തിലും മേൽനോട്ടത്തിലുമാണ്.

The National Tiger Conservation Authority

2006-ലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണ (ഭേദഗതി) നിയമത്തിലൂടെ നാഷണൽ ടൈഗർ കൺസർവേഷൻ അതോറിറ്റിക്ക് (NTCA) നിയമപരമായ പദവി ലഭിച്ചു. 2006 സെപ്റ്റംബർ 6-നാണ് ഈ ഭേദഗതി നിലവിൽ വന്നത്. ടൈഗർ ടാസ്ക് ഫോഴ്സിന്റെ ശുപാർശകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അതോറിറ്റി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടത്. 2005-ലാണ് അതോറിറ്റി പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചത്. പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന മന്ത്രാലയത്തിന്റെ കീഴിലാണ് NTCA പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. കടുവാ സങ്കേതങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിന് നിയമപരമായ അടിത്തറ നൽകുക, പരിസ്ഥിതി ദുർബല പ്രദേശങ്ങളുടെയും വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന സ്പീഷീസുകളുടെയും സംരക്ഷണം ഉറപ്പാക്കുക, കടുവാ സംരക്ഷണ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുക, അവ പാലിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്ന് നിരീക്ഷിക്കുക എന്നിവയാണ് അതോറിറ്റിയുടെ ചുമതലകൾ. സങ്കേതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള കോറിഡോറുകളുടെ സംരക്ഷണത്തിനും അതോറിറ്റി ഊന്നൽ നൽകുന്നു. കടുവകൾക്ക് ഒരു സങ്കേതത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കാൻ വനപാതകൾ നിർണായകമാണ്.

Tiger Census and Population Trends

ഇന്ത്യയിലെ കടുവകളുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വന്യജീവി സർവേയാണ് കടുവാ സെൻസസ്. 2006-ലെ സെൻസസിൽ രാജ്യത്തെ കടുവകളുടെ എണ്ണം 1,411 ആയിരുന്നു. ഇതാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയതിലെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ നിരക്ക്. ഈ പ്രതിസന്ധിയാണ് പ്രോജക്ട് ടൈഗറിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടത്തിന്റെ വിപുലീകരണത്തിന് വഴിവച്ചത്. 2010-ലെ സെന്റ് പീറ്റേഴ്സ്ബർഗ് പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ ഭാഗമായ TX2 ലക്ഷ്യത്തിൽ 2022-ഓടെ ലോകത്തെ കടുവകളുടെ എണ്ണം ഇരട്ടിയാക്കാനാണ് ആഹ്വാനം ചെയ്തത്. 2018-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിലെ കടുവകളുടെ എണ്ണം 2,967 ആയി. ഇത് 2014-നെ അപേക്ഷിച്ച് 33 ശതമാനം വർധനവായിരുന്നു. 2006-ലെ കണക്കിനെ അപേക്ഷിച്ച് ഇരട്ടിയിലേറെയുമായിരുന്നു ഇത്. ഈ നേട്ടത്തോടെ ഇന്ത്യ TX2 ലക്ഷ്യം നേരത്തേ തന്നെ നേടി. 2022-ലെ സെൻസസ് അനുസരിച്ച് രാജ്യത്തെ കടുവകളുടെ എണ്ണം 3,682 മുതൽ 3,925 വരെയാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. മധ്യപ്രദേശാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കടുവകളുള്ള സംസ്ഥാനം. 2022-ൽ മധ്യപ്രദേശിൽ 785 കടുവകളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. കർണാടക (563), ഉത്തരാഖണ്ഡ് (560), മഹാരാഷ്ട്ര (444) എന്നിവയാണ് തുടർന്നുള്ള സ്ഥാനങ്ങളിൽ. ലോകത്തെ വന്യമായ കടുവകളിൽ ഏകദേശം 75 ശതമാനവും ഇന്ത്യയിലാണ് വസിക്കുന്നത്.

Project Elephant (1992)

ഏഷ്യൻ ആനകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി 1992 ഫെബ്രുവരിയിൽ കേന്ദ്രസർക്കാർ ആരംഭിച്ച പദ്ധതിയാണ് പ്രോജക്ട് എലിഫന്റ്. കേന്ദ്രാവിഷ്കൃത പദ്ധതിയായി (സെൻട്രലി സ്പോൺസേർഡ് സ്കീം) പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന മന്ത്രാലയമാണ് ഇത് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. വന്യ ആനകളുടെ സ്വതന്ത്ര ജനസംഖ്യയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളെ സഹായിക്കുക, ആനകളുടെ സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ അവയുടെ ദീർഘകാല നിലനിൽപ്പ് ഉറപ്പാക്കുക എന്നിവയാണ് പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. ആനകളുടെയും അവയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെയും കോറിഡോറുകളുടെയും സംരക്ഷണം, മനുഷ്യ-ആന സംഘർഷം പരിഹരിക്കൽ, വളർത്താനകളുടെ ക്ഷേമം എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിലാണ് പദ്ധതി ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. "കടുവ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുമ്പോൾ ആന ക്ഷയഭീഷണി നേരിടുന്നു" എന്നാണ് ഈ മേഖലയിലെ വിദഗ്ധർ പറയുന്നത്. അതായത് ആനകളുടെ എണ്ണം ക്രമാതീതമായി കൂടുകയോ കുറയുകയോ ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിലും അവയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയിന്മേൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സമ്മർദ്ദമുണ്ട്.

Elephant Reserves and Elephant Census

പ്രോജക്ട് എലിഫന്റിന് കീഴിൽ ഇന്ത്യയിൽ 33 ആന സങ്കേതങ്ങളാണ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ഇവ 14 സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ജാർഖണ്ഡിലെ സിങ്ഭൂം ആന സങ്കേതമാണ് 2001-ൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ ആന സങ്കേതം. ഏറ്റവും വലിയ ആന സങ്കേതവും സിങ്ഭൂം തന്നെയാണ് — ഏകദേശം 13,440 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ. 2022-ൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട ഉത്തർപ്രദേശിലെ തെരായ് ആന സങ്കേതമാണ് ഏറ്റവും പുതിയത് (33-ാമത്). അസമിനും തമിഴ്നാടിനുമാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആന സങ്കേതങ്ങളുള്ളത് — അഞ്ച് വീതം. രാജ്യത്ത് ഏകദേശം 150 ആന കോറിഡോറുകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇവ ആനകൾക്ക് സുരക്ഷിതമായി കുടിയേറാൻ വഴിയൊരുക്കുന്നു. ആന സെൻസസ് അഞ്ച് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടത്തുന്നു. 2017-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ 29,964 വന്യ ആനകളാണുള്ളത്. ലോകത്തെ ആകെ ഏഷ്യൻ ആനകളിൽ ഏകദേശം 60 ശതമാനവും ഇന്ത്യയിലാണ്. കർണാടകയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആനകളുള്ള സംസ്ഥാനം (6,049). അസം (5,719), കേരളം (3,054) എന്നിവയാണ് തുടർന്നുള്ള സ്ഥാനങ്ങളിൽ. 2010 ഒക്ടോബർ 22-ന് ഏഷ്യൻ ആനയെ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ പൈതൃക മൃഗമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമം 1972-ന്റെ ഷെഡ്യൂൾ I-ലാണ് ആന ഉൾപ്പെടുന്നത് — ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിയമപരമായ സംരക്ഷണം. IUCN റെഡ് ലിസ്റ്റിൽ ആന "എൻഡേഞ്ചേർഡ്" (വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന) വിഭാഗത്തിലാണ്.

Human-Elephant Conflict and Recent Initiatives

മനുഷ്യ-ആന സംഘർഷം പരിഹരിക്കുന്നതിന് നിരവധി നൂതന പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കിവരുന്നു. കർണാടകയിൽ നടപ്പിലാക്കിയ പ്രോജക്ട് RE-HAB (Reducing Elephant-Human Attacks using Bees) ഇതിലൊന്നാണ്. വനത്തിന്റെയും ഗ്രാമങ്ങളുടെയും അരികുകളിൽ തേനീച്ചപ്പെട്ടികൾ സ്ഥാപിച്ച് "തേനീച്ച വേലികൾ" സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ രീതി. ആനകൾ തേനീച്ചകളെ ഭയപ്പെടുന്നതിനാൽ അവ മനുഷ്യവാസകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് കടക്കുന്നത് തടയാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. നാഗർഹോള ദേശീയ ഉദ്യാനത്തിന്റെയും കടുവാ സങ്കേതത്തിന്റെയും അരികുകളിലാണ് ഈ പൈലറ്റ് പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കിയത്. 2023-24 കാലത്ത് പ്രോജക്ട് എലിഫന്റിനെ പ്രോജക്ട് ടൈഗറുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. രണ്ട് പ്രധാന സ്പീഷീസുകളുടെയും സംരക്ഷണം ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനാണ് ഈ സംയോജനം. NTCA-യുടെ മേൽനോട്ടത്തിലാണ് ഇപ്പോൾ രണ്ട് പദ്ധതികളും. 2021-25 കാലത്തെ SAIEE ഡിഎൻഎ സെൻസസ് 2025 ഒക്ടോബറിൽ പുറത്തുവന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഡിഎൻഎ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ആന സെൻസസാണിത്. ഇതനുസരിച്ച് 22,446 വന്യ ആനകളാണുള്ളതെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ആനകളിൽ 53 ശതമാനവും പശ്ചിമഘട്ടത്തിലാണ് വസിക്കുന്നത്.

Key Facts for Exams

• പ്രോജക്ട് ടൈഗർ ആരംഭിച്ചത് 1973 ഏപ്രിലിൽ — തുടക്കത്തിൽ 9 കടുവാ സങ്കേതങ്ങൾ (9,115 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ).
• പ്രോജക്ട് ടൈഗറിന്റെ ആദ്യത്തെ ഡയറക്ടർ കൈലാഷ് സാങ്ഖല; ആദ്യത്തെ കടുവാ സങ്കേതം ജിം കോർബെറ്റ്.
• NTCA-ക്ക് നിയമപരമായ പദവി ലഭിച്ചത് 2006-ലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണ (ഭേദഗതി) നിയമത്തിലൂടെ — 2006 സെപ്റ്റംബർ 6-ന് നിലവിൽ വന്നു.
• ഇന്ത്യയിൽ 55 കടുവാ സങ്കേതങ്ങൾ (2020-കളുടെ മധ്യം) — ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ.
• 2022 കടുവാ സെൻസസ്: 3,682–3,925 കടുവകൾ; മധ്യപ്രദേശ് (785) ഏറ്റവും കൂടുതൽ.
• ലോകത്തെ വന്യ കടുവകളിൽ ഏകദേശം 75% ഇന്ത്യയിൽ വസിക്കുന്നു.
• പ്രോജക്ട് എലിഫന്റ് ആരംഭിച്ചത് 1992 ഫെബ്രുവരിയിൽ — കേന്ദ്രാവിഷ്കൃത പദ്ധതി, MoEFCC നടപ്പിലാക്കുന്നു.
• 33 ആന സങ്കേതങ്ങൾ, 14 സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ; ആദ്യത്തേത് സിങ്ഭൂം (ജാർഖണ്ഡ്, 2001), ഏറ്റവും പുതിയത് തെരായ് (ഉത്തർപ്രദേശ്, 2022).
• 2017 ആന സെൻസസ്: 29,964 ആനകൾ; കർണാടക (6,049) ഏറ്റവും കൂടുതൽ; ആന സെൻസസ് 5 വർഷത്തിലൊരിക്കൽ.
• ഏഷ്യൻ ആനയെ ദേശീയ പൈതൃക മൃഗമായി പ്രഖ്യാപിച്ചത് 2010 ഒക്ടോബർ 22-ന്.
• ആന: വന്യജീവി സംരക്ഷണ നിയമം ഷെഡ്യൂൾ I; IUCN-ൽ എൻഡേഞ്ചേർഡ്; ലോക ആനകളിൽ ഏകദേശം 60% ഇന്ത്യയിൽ.
• പ്രോജക്ട് RE-HAB: തേനീച്ച വേലികളിലൂടെ മനുഷ്യ-ആന സംഘർഷം കുറയ്ക്കാനുള്ള കർണാടകയിലെ പൈലറ്റ് പദ്ധതി.