Kudumbashree Mission: Kerala's Women Empowerment Model

കേരളത്തിന്റെ അഭിമാനമായ കുടുംബശ്രീ മിഷൻ — മൂന്ന് തട്ട് ഘടന, 48 ലക്ഷം അംഗങ്ങൾ, പ്രവർത്തനങ്ങൾ, പരീക്ഷാ വസ്തുതകൾ.

ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനത്തിനും സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിനുമുള്ള കേരളത്തിന്റെ ലോകപ്രശസ്ത മാതൃകയാണ് കുടുംബശ്രീ മിഷൻ. ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്ത്രീ കേന്ദ്രീകൃത സംരംഭങ്ങളിലൊന്നായ കുടുംബശ്രീ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുമായി ചേർന്ന് സ്ത്രീകളെ സംരംഭകത്വത്തിലേക്കും തീരുമാനമെടുക്കലിലേക്കും കൊണ്ടുവന്നു. കേരള പി.എസ്.സി. പരീക്ഷകളിൽ കേരള മാതൃകാ പദ്ധതികളിൽ നിന്നുള്ള ചോദ്യങ്ങളിൽ കുടുംബശ്രീ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷയമാണ്.

Background and Formation

1998 മേയ് 17-ന് അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയി മലപ്പുറത്ത് കുടുംബശ്രീ മിഷൻ ഔപചാരികമായി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു; 1999 ഏപ്രിൽ 1 മുതൽ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ വകുപ്പിന് കീഴിൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയോഗിച്ച മൂന്നംഗ ടാസ്ക് ഫോഴ്സിന്റെ ശുപാർശ പ്രകാരമാണ് രൂപീകരണം — പഞ്ചായത്ത് രാജ് സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കുള്ള അധികാര വികേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെയും ജനകീയാസൂത്രണ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയും (ഒൻപതാം പദ്ധതി) പശ്ചാത്തലത്തിൽ. മലയാളത്തിൽ "കുടുംബശ്രീ" എന്നാൽ കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം എന്നർത്ഥം. 2011-ൽ കേന്ദ്ര ഗ്രാമവികസന മന്ത്രാലയം കുടുംബശ്രീയെ ദേശീയ ഗ്രാമീണ ഉപജീവന ദൗത്യത്തിന് (NRLM) കീഴിലെ സംസ്ഥാന ഗ്രാമീണ ഉപജീവന ദൗത്യമായി (SRLM) അംഗീകരിച്ചു.

Three-Tier Community Structure

അയൽക്കൂട്ടങ്ങൾ (NHG): അടിസ്ഥാന തലത്തിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ യൂണിറ്റ് — സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന 10–20 സ്ത്രീകൾ വീതം. സഹകരണത്തിനും മൈക്രോഫിനാൻസിനുമുള്ള വേദി.
ഏരിയ ഡെവലപ്മെന്റ് സൊസൈറ്റികൾ (ADS): ഇടത്തട്ട് — നിരവധി NHG-കളുടെ കൂട്ടായ്മ.
കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡെവലപ്മെന്റ് സൊസൈറ്റികൾ (CDS): തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ തലത്തിലെ ഉയർന്ന തട്ട്.
വ്യാപ്തി (2025 മാർച്ച് 31): 3,17,724 NHG-കൾ, 19,470 ADS-കൾ, 1,070 CDS-കൾ; ആകെ 48,08,837 വനിതാ അംഗങ്ങൾ. ഒരു കുടുംബത്തിൽ ഒരാൾക്ക് മാത്രമാണ് അംഗത്വം.

Activities and Impact

മൈക്രോഫിനാൻസ്, സംരംഭകത്വ വികസനം, നൈപുണ്യ പരിശീലനം, വിപണന ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ സ്ത്രീകളെ സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. കൃഷി, മൃഗസംരക്ഷണം, കരകൗശലം, ഭക്ഷ്യ സംസ്കരണം, ടൂറിസം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സുസ്ഥിര വരുമാന സ്രോതസ്സുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. യുവതികൾക്കായി ഓക്സിലറി ഗ്രൂപ്പുകളും രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനം, ലിംഗസമത്വം മെച്ചപ്പെടുത്തൽ, ഗ്രാമീണ ഉപജീവനം ശക്തിപ്പെടുത്തൽ എന്നിവയാണ് ഫലങ്ങൾ. മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ സമാന സംരംഭങ്ങൾക്ക് കുടുംബശ്രീയുടെ വിജയം പ്രചോദനമായി.

Significance for Kerala PSC

കേരളത്തിന്റെ വികസന മാതൃകയുടെ അഭിമാനമായ കുടുംബശ്രീ PSC പരീക്ഷകളിൽ ഉറപ്പായും ചോദിക്കുന്ന വിഷയമാണ്. പരീക്ഷയ്ക്ക്: രൂപീകരണ തീയതി (1998 മേയ് 17), പ്രവർത്തനാരംഭം (1999 ഏപ്രിൽ 1), ഉദ്ഘാടകൻ (വാജ്പേയി, മലപ്പുറത്ത്), മൂന്ന് തട്ടുകൾ (NHG-ADS-CDS), അംഗസംഖ്യ (48 ലക്ഷം), SRLM അംഗീകാരം (2011), തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ വകുപ്പ് എന്നിവ ഓർത്തിരിക്കുക.