Namami Gange Programme

ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ നദിയായ ഗംഗയെ മാലിന്യമുക്തമാക്കി അതിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ആരോഗ്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ കേന്ദ്രസർക്കാർ ആരംഭിച്ച സമഗ്ര നദീസംരക്ഷണ ദൗത്യമാണ് നമാമി ഗംഗെ. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ ഗംഗോത്രിയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ പതിക്കുന്നതുവരെ ഏകദേശം 2,525 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഗംഗ, രാജ്യത്തെ ജനസംഖ്യയുടെ നാൽപ്പത് ശതമാനത്തിലധികം പേരുടെ ജീവിതവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കോടിക്കണക്കിന് ജനങ്ങളുടെ കുടിവെള്ളം, കൃഷി, വ്യവസായം, ആത്മീയ ജീവിതം എന്നിവയുടെ ആധാരമായ ഈ നദിയെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ദേശീയ പ്രാധാന്യമുള്ള ദൗത്യമാണ്. കേരള പി.എസ്.സി. ഉൾപ്പെടെയുള്ള മത്സരപരീക്ഷകളിൽ ഈ വിഷയത്തിൽ നിന്ന് സ്ഥിരമായി ചോദ്യങ്ങൾ വരാറുണ്ട്.

Background: The National River

2008 നവംബറിൽ അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ ചേർന്ന ദേശീയ ഗംഗാ നദീതട അതോറിറ്റിയുടെ (NGRBA) ആദ്യ യോഗത്തിലാണ് ഗംഗയെ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ നദിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. പരിസ്ഥിതി (സംരക്ഷണ) നിയമം, 1986 പ്രകാരം 2009 ഫെബ്രുവരിയിൽ എൻ.ജി.ആർ.ബി.എ. രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഇതിന് മുൻപും ഗംഗാ ശുചീകരണത്തിന് ശ്രമങ്ങൾ നടന്നിരുന്നു — 1986-ൽ ഗംഗാ ആക്ഷൻ പ്ലാൻ (ഒന്നാം ഘട്ടം) ആരംഭിക്കുകയും 1993-ൽ രണ്ടാം ഘട്ടം നടപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഈ പദ്ധതികൾക്ക് പ്രതീക്ഷിച്ച ഫലം ലഭിച്ചില്ല. നഗരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സംസ്കരിക്കാത്ത മലിനജലം, വ്യവസായ മാലിന്യങ്ങൾ, ഖരമാലിന്യം എന്നിവ നദിയെ ഗുരുതരമായി മലിനമാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് 2014-ൽ നദീതട സമീപനത്തിലൂന്നിയ ഒരു സംയോജിത ദൗത്യമായി നമാമി ഗംഗെ രൂപംകൊണ്ടത്.

Launch and Objectives

2014 ജൂണിൽ കേന്ദ്രസർക്കാർ ആരംഭിച്ച നമാമി ഗംഗെ ഒരു ഫ്ലാഗ്ഷിപ്പ് സംയോജിത സംരക്ഷണ ദൗത്യമാണ്. ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പ് ചുമതല ദേശീയ ശുദ്ധ ഗംഗാ ദൗത്യത്തിനാണ് (National Mission for Clean Ganga – NMCG). ജലശക്തി മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലാണ് എൻ.എം.സി.ജി. പ്രവർത്തിക്കുന്നത് (നേരത്തെ ജലവിഭവ, നദീവികസന, ഗംഗാ പുനരുജ്ജീവന മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലായിരുന്നു). ദൗത്യത്തിന് രണ്ട് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളാണുള്ളത് — ഒന്ന്, മലിനീകരണത്തിന്റെ ഫലപ്രദമായ നിയന്ത്രണം; രണ്ട്, ദേശീയ നദിയായ ഗംഗയുടെയും അതിന്റെ പോഷകനദികളുടെയും സംരക്ഷണവും പുനരുജ്ജീവനവും. മുൻകാല പദ്ധതികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, നദിയെ മാത്രമല്ല, മുഴുവൻ നദീതടത്തെയും ഒരുമിച്ച് കാണുന്ന റിവർ ബേസിൻ അപ്രോച്ച് ആണ് നമാമി ഗംഗെ സ്വീകരിക്കുന്നത്. ഐ.ഐ.ടി. കാൺപൂരിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഏഴ് ഐ.ഐ.ടി.കളുടെ കൺസോർഷ്യം തയ്യാറാക്കിയ ഗംഗാ നദീതട പരിപാലന പദ്ധതിയാണ് (GRBMP) ദൗത്യത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ അടിത്തറ.

Budget and Timeline

ദൗത്യം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ 2014-15 മുതൽ 2021 മാർച്ച് 31 വരെയുള്ള കാലയളവിലേക്ക് 20,000 കോടി രൂപയാണ് ബജറ്റ് വിഹിതമായി നിശ്ചയിച്ചത്. ദൗത്യത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും ആവശ്യകതയും കണക്കിലെടുത്ത് കേന്ദ്രസർക്കാർ പിന്നീട് നമാമി ഗംഗെ മിഷൻ-2 അംഗീകരിച്ചു — 2026 മാർച്ച് വരെ 22,500 കോടി രൂപയുടെ അധിക വിഹിതത്തോടെ. ഇതോടെ ദൗത്യത്തിന്റെ ആകെ സാമ്പത്തിക വിഹിതം 42,500 കോടി രൂപയായി. പുതിയ പദ്ധതികൾക്കും നിലവിലുള്ള ബാധ്യതകൾക്കുമായാണ് രണ്ടാം ഘട്ടത്തിലെ തുക വകയിരുത്തിയിരിക്കുന്നത്. സംസ്ഥാനതലത്തിൽ പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുന്നത് സംസ്ഥാന പ്രോഗ്രാം മാനേജ്മെന്റ് ഗ്രൂപ്പുകളുടെ (SPMGs) പിന്തുണയോടെയാണ്.

Implementation Structure and Coverage

ഗംഗാ നദീതടത്തിലെ 11 സംസ്ഥാനങ്ങളിലായാണ് പദ്ധതി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഉത്തരാഖണ്ഡ്, ഉത്തർപ്രദേശ്, ബിഹാർ, ജാർഖണ്ഡ്, പശ്ചിമബംഗാൾ എന്നീ പ്രധാന നദീതീര സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കൊപ്പം ഹരിയാന, ഡൽഹി, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, മധ്യപ്രദേശ്, രാജസ്ഥാൻ, ഛത്തീസ്ഗഢ് എന്നീ പോഷകനദീ സംസ്ഥാനങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. യമുന, കോസി, സരയു, രാംഗംഗ, ഗോമതി, സോൺ, ദാമോദർ, ചമ്പൽ തുടങ്ങിയ 15 പോഷകനദികളിലും പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുന്നുണ്ട്. മലിനജല സംസ്കരണം, ഖരമാലിന്യ പരിപാലനം, നദീതീര വികസനം (ഘട്ടുകളും ശ്മശാനങ്ങളും), തുടർച്ചയായ ഒഴുക്ക് ഉറപ്പാക്കൽ, ഗ്രാമീണ ശുചിത്വം, വനവൽക്കരണം, ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണം, ജനപങ്കാളിത്തം തുടങ്ങിയ വൈവിധ്യമാർന്ന ഇടപെടലുകളാണ് ദൗത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നത്.

Eight Pillars and the Four-Pronged Approach

നമാമി ഗംഗെയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എട്ട് പ്രധാന തൂണുകളിലായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്: (1) മലിനജല സംസ്കരണ അടിസ്ഥാന സൗകര്യം, (2) നദീതീര വികസനം, (3) നദീതല ശുചീകരണം, (4) വ്യാവസായിക മാലിന്യ നിരീക്ഷണം, (5) ജൈവവൈവിധ്യം, (6) വനവൽക്കരണം, (7) പൊതു അവബോധം, (8) ഗംഗാ ഗ്രാം. ഇതിനൊപ്പം നാല് ദിശകളിലുള്ള സമീപനവും ദൗത്യം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു — നിർമൽ ഗംഗ (മാലിന്യമുക്ത ഗംഗ), അവിരൽ ഗംഗ (തടസ്സമില്ലാത്ത ഒഴുക്ക്), ജൻ ഗംഗ (ജനങ്ങളും നദിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം), ജ്ഞാൻ ഗംഗ (ഗവേഷണവും വിജ്ഞാനവും). മലിനജല സംസ്കരണ പ്ലാന്റുകളുടെ നിർമ്മാണത്തിനും ദീർഘകാല പരിപാലനത്തിനും ഹൈബ്രിഡ് ആന്വിറ്റി മോഡൽ (HAM) എന്ന നൂതന സാമ്പത്തിക മാതൃകയാണ് സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് — രണ്ട് വർഷത്തെ നിർമ്മാണ ഘട്ടത്തിനുപുറമെ 15 വർഷത്തെ പ്രവർത്തന-പരിപാലന ഘട്ടവും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് പ്ലാന്റുകൾ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് ഉറപ്പാക്കുന്നു.

Achievements and Global Recognition

ദൗത്യത്തിന്റെ ഫലമായി ഗംഗാ തടത്തിൽ 3,446 MLD മലിനജല സംസ്കരണ ശേഷി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു — ഇത് 2014-ന് മുൻപുള്ള ശേഷിയുടെ മുപ്പത് മടങ്ങിലധികമാണ്. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ 127 പദ്ധതികളും 152 മലിനജല സംസ്കരണ പ്ലാന്റുകളും പൂർത്തിയാക്കാൻ എൻ.എം.സി.ജി.ക്ക് കഴിഞ്ഞു. നദിയിലെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ജൈവ ഓക്സിജൻ ആവശ്യകത (BOD) കുറഞ്ഞ് ജലഗുണനിലവാരം മെച്ചപ്പെട്ടതായി നിരീക്ഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അന്തർദേശീയ അംഗീകാരവും ദൗത്യത്തിന് ലഭിച്ചു — 2022 ഡിസംബറിൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പാരിസ്ഥിതിക പുനരുദ്ധാരണ ദശകത്തിന് (UN Decade on Ecosystem Restoration) കീഴിൽ ലോകത്തെ മികച്ച 10 പുനരുദ്ധാരണ മാതൃകകളിൽ (World Restoration Flagships) ഒന്നായി നമാമി ഗംഗെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

Why It Matters for PSC Exams

നമാമി ഗംഗെ പരിസ്ഥിതി, ഭൂമിശാസ്ത്രം, ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനാ-ഭരണനിർവഹണ വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചോദ്യങ്ങളിൽ നേരിട്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെടാറുണ്ട്. ദൗത്യം ആരംഭിച്ച വർഷം (2014 ജൂൺ), ബജറ്റ് വിഹിതം (20,000 കോടി രൂപ), നടത്തിപ്പ് ഏജൻസി (NMCG), മന്ത്രാലയം (ജലശക്തി), എട്ട് തൂണുകൾ, ഹൈബ്രിഡ് ആന്വിറ്റി മോഡൽ, 2022-ലെ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ അംഗീകാരം എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പരീക്ഷാ വസ്തുതകൾ. ഗംഗയെ ദേശീയ നദിയായി പ്രഖ്യാപിച്ച വർഷം (2008), NGRBA രൂപീകരണം (2009), പരിസ്ഥിതി (സംരക്ഷണ) നിയമം 1986 എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ വരാം.

Key Facts for Exams

• നമാമി ഗംഗെ ആരംഭിച്ചത് 2014 ജൂണിൽ; ഗംഗയുടെയും പോഷകനദികളുടെയും മലിനീകരണ നിയന്ത്രണവും പുനരുജ്ജീവനവുമാണ് ലക്ഷ്യം.
• ആദ്യഘട്ട ബജറ്റ് വിഹിതം 20,000 കോടി രൂപ (2014-15 മുതൽ 2021 മാർച്ച് 31 വരെ).
• നമാമി ഗംഗെ മിഷൻ-2: 2026 മാർച്ച് വരെ 22,500 കോടി രൂപ; ആകെ വിഹിതം 42,500 കോടി രൂപ.
• നടത്തിപ്പ് ഏജൻസി: ദേശീയ ശുദ്ധ ഗംഗാ ദൗത്യം (NMCG), ജലശക്തി മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിൽ.
• 2008-ൽ ഗംഗയെ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ നദിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു; NGRBA രൂപീകരിച്ചത് 2009-ൽ.
• എട്ട് പ്രധാന തൂണുകൾ: മലിനജല സംസ്കരണം, നദീതീര വികസനം, നദീതല ശുചീകരണം, വ്യാവസായിക മാലിന്യ നിരീക്ഷണം, ജൈവവൈവിധ്യം, വനവൽക്കരണം, പൊതു അവബോധം, ഗംഗാ ഗ്രാം.
• നാല് ദിശാസമീപനം: നിർമൽ ഗംഗ, അവിരൽ ഗംഗ, ജൻ ഗംഗ, ജ്ഞാൻ ഗംഗ.
• ഗംഗാ നദീതട പരിപാലന പദ്ധതി (GRBMP) തയ്യാറാക്കിയത് ഐ.ഐ.ടി. കാൺപൂരിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഏഴ് ഐ.ഐ.ടി.കളുടെ കൺസോർഷ്യം.
• 11 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും 15 പോഷകനദികളിലും പദ്ധതി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
• മലിനജല പ്ലാന്റുകൾക്ക് ഹൈബ്രിഡ് ആന്വിറ്റി മോഡൽ: 2 വർഷം നിർമ്മാണം + 15 വർഷം പരിപാലനം.
• 3,446 MLD സംസ്കരണ ശേഷി സൃഷ്ടിച്ചു; 127 പദ്ധതികളും 152 STP-കളും പൂർത്തിയായി.
• 2022-ൽ UN Decade on Ecosystem Restoration-ന്റെ 10 World Restoration Flagships-ൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.