Environmental Impact Assessment (EIA)

ഒരു വികസന പദ്ധതി — ഫാക്ടറി, ഖനി, അണക്കെട്ട്, വിമാനത്താവളം — ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അതിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ആഘാതം മുൻകൂട്ടി വിലയിരുത്തുന്ന പ്രക്രിയയാണ് പരിസ്ഥിതി ആഘാത നിർണ്ണയം (Environmental Impact Assessment - EIA). പദ്ധതി പരിസ്ഥിതിക്ക് ഉണ്ടാക്കാവുന്ന ദോഷങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവ ലഘൂകരിക്കാനുള്ള നടപടികൾ നിശ്ചയിച്ച ശേഷം മാത്രം പദ്ധതിക്ക് പരിസ്ഥിതി അനുമതി (Environmental Clearance - EC) നൽകുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

Origins of EIA

EIA എന്ന ആശയം ആദ്യമായി നിയമപരമായി അംഗീകരിച്ചത് 1969-ലെ അമേരിക്കൻ നാഷണൽ എൻവയോൺമെന്റൽ പോളിസി ആക്ട് (NEPA) വഴിയാണ്. ഇന്ത്യയിൽ 1976-77 കാലത്ത് ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ ചില നദീതട പദ്ധതികൾക്ക് EIA ആവശ്യപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ നിയമപരമായ നിർബന്ധം വന്നത് പരിസ്ഥിതി (സംരക്ഷണ) നിയമം, 1986-ലെ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരമാണ് — ഭോപ്പാൽ വാതക ദുരന്തത്തിന്റെ (1984) പശ്ചാത്തലത്തിൽ പാസാക്കിയ ഈ നിയമമാണ് EIA-യ്ക്ക് നിയമ അടിത്തറ നൽകിയത്.

EIA Notification 1994

1994 ജനുവരി 27-ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ ആദ്യത്തെ EIA വിജ്ഞാപനം പുറപ്പെടുവിച്ചു. നിശ്ചിത വ്യവസായങ്ങൾക്കും പദ്ധതികൾക്കും പരിസ്ഥിതി അനുമതി നിർബന്ധമാക്കി എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം. 1997-ലെ ഭേദഗതി പൊതു കേൾവി (Environmental Public Hearing) പ്രക്രിയ അവതരിപ്പിച്ചു — ബാധിത സമൂഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം കേൾക്കാൻ സംസ്ഥാന മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡുകൾക്ക് ചുമതല നൽകി.

EIA Notification 2006

1994-ലെ വിജ്ഞാപനത്തിലെ പരിമിതികൾ പരിഹരിച്ച് 2006 സെപ്റ്റംബർ 14-ന് പുതിയ EIA വിജ്ഞാപനം വന്നു. ഇതിന്റെ പ്രധാന മാറ്റങ്ങൾ:

• വികേന്ദ്രീകരണം: പദ്ധതികളെ കാറ്റഗറി A, കാറ്റഗറി B എന്നിങ്ങനെ തിരിച്ചു. കാറ്റഗറി A-യ്ക്ക് കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ (MoEFCC) അനുമതി; കാറ്റഗറി B-യ്ക്ക് സംസ്ഥാന പരിസ്ഥിതി ആഘാത നിർണ്ണയ അതോറിറ്റിയുടെ (SEIAA) അനുമതി.
• B1, B2 ഉപവിഭാഗങ്ങൾ: കാറ്റഗറി B പദ്ധതികൾ സ്ക്രീനിംഗിന് വിധേയമായി B1 (പൂർണ്ണ EIA റിപ്പോർട്ട് ആവശ്യം), B2 (EIA റിപ്പോർട്ട് ആവശ്യമില്ല, പക്ഷേ EC വേണം) എന്നിങ്ങനെ തിരിക്കുന്നു.
• നാല് ഘട്ടങ്ങൾ: സ്ക്രീനിംഗ് (EIA വേണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കൽ), സ്കോപ്പിംഗ് (പഠനത്തിന്റെ വ്യാപ്തി നിശ്ചയിക്കൽ), പൊതു കൂടിയാലോചന (പൊതു കേൾവി + രേഖാമൂലമുള്ള അഭിപ്രായങ്ങൾ), അപ്രൈസൽ (EIA റിപ്പോർട്ട് വിലയിരുത്തി അനുമതി തീരുമാനം) എന്നീ ഘട്ടങ്ങൾ വ്യക്തമായി നിർവചിച്ചു.
• വിദഗ്ധ സമിതികൾ: കേന്ദ്രത്തിൽ എക്സ്പേർട്ട് അപ്രൈസൽ കമ്മിറ്റി (EAC), സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ SEAC — ഇവ ശുപാർശാ സമിതികൾ മാത്രമാണ്; തീരുമാനമെടുക്കുന്ന അതോറിറ്റികൾ MoEFCC-യും SEIAA-യും ആണ്.

Public Consultation and Exemptions

കാറ്റഗറി A-യും B1-ഉം പദ്ധതികൾക്ക് പൊതു കൂടിയാലോചന നിർബന്ധമാണ്. എന്നാൽ ചില പദ്ധതികൾക്ക് ഇളവുണ്ട്: ദേശീയ പ്രതിരോധ-സുരക്ഷാ പദ്ധതികൾ, ദേശീയപാത വികസനം, ജലസേചന പദ്ധതികളുടെ നവീകരണം, വ്യാവസായിക മേഖലകളിലെ പുതിയ വ്യവസായങ്ങൾ, B2 കാറ്റഗറി പദ്ധതികൾ എന്നിവയ്ക്ക് പൊതു കേൾവി ആവശ്യമില്ല. പൊതു കേൾവി നടത്തേണ്ടത് സംസ്ഥാന മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡാണ്; കരട് EIA റിപ്പോർട്ട് ലഭിച്ച് 30 ദിവസത്തിനകം തീയതി നിശ്ചയിച്ച് കുറഞ്ഞത് 30 ദിവസത്തെ നോട്ടീസ് നൽകണം.

Draft EIA Notification 2020

2020-ൽ സർക്കാർ പുറത്തിറക്കിയ കരട് വിജ്ഞാപനം വലിയ വിവാദമായി. പോസ്റ്റ്-ഫാക്ടോ അനുമതി (നിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ ശേഷവും EC നൽകൽ), പൊതു അഭിപ്രായത്തിനുള്ള സമയം 30-ൽ നിന്ന് 20 ദിവസമായി കുറയ്ക്കൽ, അനുസരണ റിപ്പോർട്ട് ആറുമാസത്തിലൊരിക്കൽ എന്നത് വർഷത്തിലൊരിക്കലാക്കൽ തുടങ്ങിയ വ്യവസ്ഥകൾ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരുടെ ശക്തമായ എതിർപ്പിന് കാരണമായി. കരട് ഘട്ടത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ വിജ്ഞാപനം ഇതുവരെ അന്തിമമാക്കിയിട്ടില്ല.

Key Facts for Exams

• EIA concept first legally adopted through the US National Environmental Policy Act (NEPA), 1969.
• In India, EIA derives its legal basis from the Environment (Protection) Act, 1986 (enacted after the 1984 Bhopal gas tragedy).
• First EIA Notification in India: 27 January 1994 — made Environmental Clearance mandatory for listed projects.
• The 1997 amendment introduced the Environmental Public Hearing, conducted by State Pollution Control Boards.
• EIA Notification 2006 (14 September 2006) superseded the 1994 notification.
• Category A: clearance from the Central Government (MoEFCC), appraised by the Expert Appraisal Committee (EAC).
• Category B: clearance from SEIAA; subdivided into B1 (full EIA report required) and B2 (no EIA report, but EC still needed).
• Four stages: Screening, Scoping, Public Consultation, Appraisal — Category A projects skip screening.
• EAC and SEAC are advisory bodies; the regulatory authorities are MoEFCC (Category A) and SEIAA (Category B).
• Exempted from public consultation: national defence and security projects, expansion of national highways, B2 projects, projects in industrial estates.
• The Draft EIA Notification 2020 proposed post-facto clearance and a reduced 20-day public response period — it remains a draft.
• Project proponents must submit half-yearly compliance reports under the 2006 notification.