Dadasaheb Phalke Award: Cinema's Highest Honour

ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബഹുമതിയാണ് ദാദാസാഹേബ് ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരം. സിനിമാ രംഗത്തെ ജീവിതകാലത്തെ സമഗ്രമായ സംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ചാണ് ഈ പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. 1969-ലാണ് കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഈ പുരസ്കാരം സ്ഥാപിച്ചത്. ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ പിതാവ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ധുണ്ടിരാജ് ഗോവിന്ദ് ഫാൽക്കെയുടെ സ്മരണാർത്ഥമാണ് ഇത് ഏർപ്പെടുത്തിയത്. 1913-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്ര' എന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ഫീച്ചർ ചിത്രത്തിന്റെ സംവിധായകനും നിർമ്മാതാവുമായിരുന്നു ഫാൽക്കെ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകളെ ആദരിക്കുന്നതിനായാണ് രാജ്യത്തെ സിനിമാ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പുരസ്കാരത്തിന് ഈ പേര് നൽകിയത്.

വാർഷിക ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാര ചടങ്ങിൽ രാഷ്ട്രപതിയാണ് ദാദാസാഹേബ് ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരം സമർപ്പിക്കുന്നത്. വിവര-പ്രക്ഷേപണ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിൽ ചലച്ചിത്ര മേള ഡയറക്ടറേറ്റാണ് പുരസ്കാരത്തിന്റെ സംഘാടനം നിർവഹിക്കുന്നത്. കേരള പി.എസ്.സി. പരീക്ഷകളിൽ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാറുണ്ട്, അതിനാൽ ഈ പുരസ്കാരത്തിന്റെ ചരിത്രവും പ്രധാന ജേതാക്കളും വ്യക്തമായി അറിഞ്ഞിരിക്കണം.

About the Award

ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളുടെ ഭാഗമായാണ് ദാദാസാഹേബ് ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. അഭിനേതാക്കളെ മാത്രമല്ല, സംവിധായകർ, സംഗീതജ്ഞർ, നിർമ്മാതാക്കൾ, ഛായാഗ്രാഹകർ, ഗാനരചയിതാക്കൾ എന്നിങ്ങനെ സിനിമയുടെ ഏതെങ്കിലും ശാഖയിൽ ദീർഘകാലം മികച്ച സംഭാവന നൽകിയ വ്യക്തികൾക്കും ഈ പുരസ്കാരം ലഭിക്കാം. അതിനാൽ വർഷങ്ങൾ നീണ്ട കരിയറിലെ സമഗ്ര സംഭാവനയ്ക്കുള്ള അംഗീകാരമായിട്ടാണ് ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. പുരസ്കാരം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് വിവര-പ്രക്ഷേപണ മന്ത്രാലയവും സമർപ്പിക്കുന്നത് രാഷ്ട്രപതിയുമാണ്.

Award Components

പുരസ്കാര ജേതാവിന് ലഭിക്കുന്നത് സ്വർണ്ണ കമലം (സ്വർണ താമര) മെഡാലിയൻ, ഷാൾ, പ്രശസ്തിപത്രം എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം പത്ത് ലക്ഷം രൂപ സമ്മാനത്തുകയുമാണ്. സിനിമാ മേഖലയിലെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്മാനത്തുകയുള്ള പുരസ്കാരങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ചടങ്ങ് സാധാരണയായി ന്യൂഡൽഹിയിലാണ് നടത്താറുള്ളത്, എന്നാൽ 72-ാമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാര ചടങ്ങ് ഗുജറാത്തിലെ ഏക്താനഗറിലാണ് നടന്നത് എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

Selection Process

ഓരോ വർഷവും വിവര-പ്രക്ഷേപണ മന്ത്രാലയം ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയെ നിയോഗിക്കുന്നു. സിനിമാ രംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സമിതി. ഉദാഹരണത്തിന്, 2023-ലെ പുരസ്കാരത്തിനുള്ള സമിതിയിൽ അഭിനേതാവ് മിഥുൻ ചക്രവർത്തി, ഗായകൻ ശങ്കർ മഹാദേവൻ, സംവിധായകൻ അശുതോഷ് ഗോവാരിക്കർ എന്നിവർ ഉണ്ടായിരുന്നു. സമിതിയുടെ ശുപാർശയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് സർക്കാർ ജേതാവിനെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്.

Notable Recipients

1969-ൽ ദേവിക റാണിയാണ് ആദ്യത്തെ ജേതാവ്. ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ 'ആദ്യത്തെ വനിത' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ദേവിക റാണിയിൽ തുടങ്ങി അമ്പത്തിയാറ് പേർ ഇതുവരെ ഈ ബഹുമതി നേടിയിട്ടുണ്ട്. പ്രധാന ജേതാക്കളുടെ പട്ടിക താഴെ നൽകുന്നു:

Year	Recipient	Field
1969	Devika Rani	Acting
1970	Birendranath Sircar	Production
1971	Prithviraj Kapoor	Acting
1972	Pankaj Mullick	Music
1973	Ruby Myers (Sulochana)	Acting
1974	B. N. Reddy	Direction
1975	Dhirendra Nath Ganguly	Direction
1976	Kanan Devi	Acting, Singing
1977	Nitin Bose	Direction, Cinematography
1978	Raichand Boral	Music
1979	Sohrab Modi	Acting, Direction
1980	Paidi Jairaj	Acting, Direction
1981	Naushad Ali	Music
1982	L. V. Prasad	Direction, Production
1983	Durga Khote	Acting
1984	Satyajit Ray	Direction
1985	V. Shantaram	Direction, Production
1986	B. Nagi Reddy	Production
1987	Raj Kapoor	Acting, Direction
1988	Ashok Kumar	Acting
1989	Lata Mangeshkar	Singing
1990	A. Nageswara Rao	Acting
1991	Bhalji Pendharkar	Direction
1992	Bhupen Hazarika	Music, Direction
1993	Majrooh Sultanpuri	Lyrics
1994	Dilip Kumar	Acting
1995	Rajkumar	Acting
1996	Sivaji Ganesan	Acting
1997	Kavi Pradeep	Lyrics
1998	B. R. Chopra	Direction, Production
1999	Hrishikesh Mukherjee	Direction
2000	Asha Bhosle	Singing
2001	Yash Chopra	Direction, Production
2002	Dev Anand	Acting, Production
2003	Mrinal Sen	Direction
2004	Adoor Gopalakrishnan	Direction
2005	Shyam Benegal	Direction
2006	Tapan Sinha	Direction
2007	Manna Dey	Singing
2008	V. K. Murthy	Cinematography
2009	D. Ramanaidu	Production
2010	K. Balachander	Direction
2011	Soumitra Chatterjee	Acting
2012	Pran	Acting
2013	Gulzar	Lyrics, Direction
2014	Shashi Kapoor	Acting, Production
2015	Manoj Kumar	Acting, Direction
2016	K. Viswanath	Direction
2017	Vinod Khanna	Acting
2018	Amitabh Bachchan	Acting
2019	Rajinikanth	Acting
2020	Asha Parekh	Acting
2021	Waheeda Rehman	Acting
2022	Mithun Chakraborty	Acting
2023	Mohanlal	Acting
2024	Anant Nag	Acting

Mohanlal: 55th Recipient

2023-ലെ ദാദാസാഹേബ് ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരത്തിന് അർഹനായത് മലയാളത്തിന്റെ മോഹൻലാലാണ്. 2025 സെപ്റ്റംബർ 20-ന് വിവര-പ്രക്ഷേപണ മന്ത്രാലയം ഇത് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും സെപ്റ്റംബർ 23-ന് 71-ാമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാര ചടങ്ങിൽ രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപതി മുർമു അദ്ദേഹത്തിന് പുരസ്കാരം സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്പത്തിയഞ്ചാമത്തെ ജേതാവായ മോഹൻലാൽ 65-ാം വയസ്സിൽ ഈ ബഹുമതി നേടിയ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തിയാണ്. മലയാള സിനിമയിൽ നിന്ന് ഈ പുരസ്കാരം നേടുന്ന രണ്ടാമത്തെ വ്യക്തിയാണ് അദ്ദേഹം; ആദ്യത്തെയാൾ 2004-ൽ പുരസ്കാരം നേടിയ അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണനാണ്.

നാല് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ട കരിയറിൽ മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, ഹിന്ദി, കന്നഡ ഭാഷകളിലായി 400-ലധികം ചിത്രങ്ങളിൽ മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2001-ൽ പത്മശ്രീയും 2019-ൽ പത്മഭൂഷണും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. 2009-ൽ ഇന്ത്യൻ ടെറിട്ടോറിയൽ ആർമിയിൽ ഓണററി ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണലായും അദ്ദേഹം നിയമിതനായി. രണ്ട് തവണ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരവും ('ഭരതം', 'വാനപ്രസ്ഥം') ഒമ്പത് കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

Anant Nag: 2024 Award

2024-ലെ ദാദാസാഹേബ് ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരം കന്നഡ നടൻ അനന്ത് നാഗിനാണ് ലഭിച്ചത്. 2026 സെപ്റ്റംബർ 16-ന് പ്രഖ്യാപനം നടത്തുകയും സെപ്റ്റംബർ 22-ന് ഗുജറാത്തിലെ ഏക്താനഗറിൽ നടന്ന 72-ാമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാര ചടങ്ങിൽ രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപതി മുർമു അദ്ദേഹത്തിന് പുരസ്കാരം സമ്മാനിക്കുകയും ചെയ്തു. അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ട കരിയറുള്ള അനന്ത് നാഗ് കന്നഡ സിനിമയിൽ നിന്ന് ഈ ബഹുമതി നേടുന്ന രണ്ടാമത്തെ നടനാണ്. നാടകവേദിയിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ കലാജീവിതം ആരംഭിച്ചത്; 'മാൽഗുഡി ഡേയ്സ്' എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിലൂടെ രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പ്രേക്ഷകർക്ക് അദ്ദേഹം സുപരിചിതനാണ്. പുരസ്കാരത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള വർഷം അദ്ദേഹത്തിന് പത്മഭൂഷൺ ലഭിച്ചിരുന്നു.

Dadasaheb Phalke: The Man Behind the Name

ധുണ്ടിരാജ് ഗോവിന്ദ് ഫാൽക്കെ 1870 ഏപ്രിൽ 30-ന് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ നാസിക്കിനടുത്ത് ത്രിംബകിലാണ് ജനിച്ചത്. ചിത്രകലയിലും ഫോട്ടോഗ്രാഫിയിലും താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം വിദേശ ചിത്രങ്ങൾ കണ്ടാണ് സിനിമയിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടത്. 1913 മേയ് 3-ന് മുംബൈയിലെ കൊറോണേഷൻ സിനിമാറ്റോഗ്രാഫിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 'രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്ര' പ്രദർശിപ്പിച്ചതോടെ ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രം തുടങ്ങി. തുടർന്ന് 95-ഓളം ഫീച്ചർ ചിത്രങ്ങളും 26 ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങളും അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. 1944 ഫെബ്രുവരി 16-ന് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മശതാബ്ദി വർഷമായ 1969-ൽത്തന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലുള്ള ഈ ദേശീയ പുരസ്കാരം സ്ഥാപിതമായത് എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

Exam Strategy: Remembering the Winners

പി.എസ്.സി. പരീക്ഷകൾക്ക് ജേതാക്കളുടെ നീണ്ട പട്ടിക ഓർമ്മിക്കാൻ ചില തന്ത്രങ്ങൾ സഹായിക്കും. ആദ്യ ജേതാവ് (ദേവിക റാണി, 1969), ഏറ്റവും പുതിയ രണ്ട് ജേതാക്കൾ (മോഹൻലാൽ 2023, അനന്ത് നാഗ് 2024), മലയാളത്തിൽ നിന്നുള്ള രണ്ട് പേർ (അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ, മോഹൻലാൽ) എന്നിവ ഉറപ്പായും ഓർമ്മിക്കുക. ഗായകർക്കും ഈ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട് — ലതാ മങ്കേഷ്കർ (1989), ആശാ ഭോസ്ലെ (2000), മന്നാ ഡേ (2007), ഭൂപേൻ ഹസാരിക (1992). ഛായാഗ്രാഹകനായ വി.കെ. മൂർത്തി (2008) സാങ്കേതിക വിദഗ്ധർക്കുള്ള അംഗീകാരത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. ഗാനരചയിതാക്കളായ മജ്റൂഹ് സുൽത്താൻപുരി (1993), ഗുൽസാർ (2013), കവി പ്രദീപ് (1997) എന്നിവരും പട്ടികയിലുണ്ട്. വർഷവും ജേതാവും ചേർത്ത് ചോദ്യങ്ങൾ വരുമ്പോൾ ഈ പ്രധാന പേരുകൾ ആദ്യം ഉറപ്പിക്കുക.

Key Facts for Exams

• ദാദാസാഹേബ് ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരം സ്ഥാപിതമായത് 1969-ൽ; ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബഹുമതി.
• ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ പിതാവായ ധുണ്ടിരാജ് ഗോവിന്ദ് ഫാൽക്കെയുടെ പേരിലുള്ള പുരസ്കാരം; ഫാൽക്കെയുടെ ആദ്യ ഫീച്ചർ ചിത്രം 'രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്ര' (1913).
• ആദ്യ ജേതാവ് ദേവിക റാണി (1969).
• പുരസ്കാര ഘടകങ്ങൾ: സ്വർണ്ണ കമലം മെഡാലിയൻ, ഷാൾ, പ്രശസ്തിപത്രം, 10 ലക്ഷം രൂപ.
• ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാര ചടങ്ങിൽ രാഷ്ട്രപതി സമർപ്പിക്കുന്നു.
• 2023-ലെ ജേതാവ് മോഹൻലാൽ (55-ാമത് ജേതാവ്, ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ജേതാവ്, 65 വയസ്സ്); 2025 സെപ്റ്റംബർ 23-ന് 71-ാമത് ചടങ്ങിൽ സമർപ്പണം.
• 2024-ലെ ജേതാവ് അനന്ത് നാഗ്; 2026 സെപ്റ്റംബർ 22-ന് 72-ാമത് ചടങ്ങിൽ ഏക്താനഗറിൽ സമർപ്പണം; രണ്ടാമത്തെ കന്നഡ നടൻ.
• മലയാളത്തിൽ നിന്നുള്ള ജേതാക്കൾ: അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ (2004), മോഹൻലാൽ (2023).
• മോഹൻലാൽ: പത്മശ്രീ (2001), പത്മഭൂഷൺ (2019); ടെറിട്ടോറിയൽ ആർമിയിൽ ഓണററി ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ (2009).