Convention on Biological Diversity

ഭൂമിയിലെ ജീവജാലങ്ങളുടെയും പരിസ്ഥിതിയുടെയും വൈവിധ്യം മനുഷ്യകുലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് തന്നെ അടിസ്ഥാനമാണ്. ഈ വൈവിധ്യം സംരക്ഷിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ലോക രാജ്യങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് രൂപം നൽകിയ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അന്താരാഷ്ട്ര ഉടമ്പടിയാണ് ജൈവവൈവിധ്യ ഉടമ്പടി (Convention on Biological Diversity - CBD). കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം സംബന്ധിച്ച ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ ചട്ടക്കൂട് കൺവെൻഷൻ (UNFCCC), മരുഭൂമിവൽക്കരണത്തിനെതിരായ കൺവെൻഷൻ (UNCCD) എന്നിവയോടൊപ്പം 1992-ലെ റിയോ ഭൗമ ഉച്ചകോടിയിൽ നിന്ന് പിറവിയെടുത്ത മൂന്ന് പ്രധാന ഉടമ്പടികളിൽ ഒന്നാണിത്.

History and Background

1980-കളോടെ ലോകമെമ്പാടും ജൈവവൈവിധ്യ നാശം അതിവേഗത്തിൽ വർദ്ധിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രലോകം തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1988-ൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പരിസ്ഥിതി പരിപാടി (UNEP) ജൈവവൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിദഗ്ധ സമിതി രൂപീകരിച്ചു. ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായി 1992 ജൂൺ 5-ന് ബ്രസീലിലെ റിയോ ഡി ജനീറോയിൽ നടന്ന ഭൗമ ഉച്ചകോടിയിൽ (Earth Summit) ഉടമ്പടി ഒപ്പുവയ്ക്കാൻ തുറന്നുകൊടുക്കപ്പെട്ടു. 1993 ഡിസംബർ 29-ന് ഇത് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. അമേരിക്ക ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ അംഗരാജ്യങ്ങളും ഇത് അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട് — ഇത് ഏറെക്കുറെ സാർവത്രിക പങ്കാളിത്തമുള്ള ഉടമ്പടിയാണ്.

Three Objectives of the CBD

സി.ബി.ഡിക്ക് മൂന്ന് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളുണ്ട്, ഇവ PSC പരീക്ഷകളിൽ സ്ഥിരമായി ചോദിക്കപ്പെടുന്നവയാണ്:

1. ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണം (Conservation of biological diversity) — ജീവിവർഗങ്ങൾ, അവയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ, ജനിതകവൈവിധ്യം എന്നിവ സംരക്ഷിക്കുക.
2. അതിന്റെ ഘടകങ്ങളുടെ സുസ്ഥിര ഉപയോഗം (Sustainable use of its components) — ഭാവി തലമുറകളുടെ ആവശ്യം മുൻകൂട്ടി കണ്ട് ജൈവസ്രോതസ്സുകൾ ഉപയോഗിക്കുക.
3. ജനിതക വിഭവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നേട്ടങ്ങളുടെ ന്യായവും സമതുല്യവുമായ പങ്കുവയ്ക്കൽ (Fair and equitable sharing of benefits) — ജനിതക വിഭവങ്ങളുടെ ഉപയോഗത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ലാഭം വിഭവം നൽകുന്ന രാജ്യങ്ങളും സമൂഹങ്ങളുമായി പങ്കിടുക.

ഓരോ അംഗരാജ്യവും ജൈവവൈവിധ്യ തന്ത്രങ്ങളും പ്രവർത്തന പദ്ധതികളും (National Biodiversity Strategies and Action Plans - NBSAPs) തയ്യാറാക്കണമെന്നും ജൈവവൈവിധ്യ നിരീക്ഷണ സംവിധാനം സ്ഥാപിക്കണമെന്നും ഉടമ്പടി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

Cartagena Protocol on Biosafety

സി.ബി.ഡിക്ക് കീഴിലുള്ള ആദ്യത്തെ അനുബന്ധ പ്രോട്ടോക്കോളാണ് കാർട്ടജീന പ്രോട്ടോക്കോൾ (Cartagena Protocol on Biosafety). 2000 ജനുവരി 29-ന് ഇത് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു; 2003 സെപ്റ്റംബർ 11-ന് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. ആധുനിക ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഫലമായുണ്ടാകുന്ന ലിവിംഗ് മോഡിഫൈഡ് ഓർഗാനിസങ്ങൾ (LMOs — ജനിതകമാറ്റം വരുത്തിയ ജീവികൾ) രാജ്യാന്തരമായി കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ ജൈവവൈവിധ്യത്തിനും മനുഷ്യാരോഗ്യത്തിനും ഉണ്ടാകാവുന്ന അപകടങ്ങൾ തടയുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ജി.എം. വിളകൾ, ജി.എം. വിത്തുകൾ എന്നിവയുടെ കയറ്റുമതി-ഇറക്കുമതിക്ക് മുൻകൂട്ടിയുള്ള അറിവോടെയുള്ള സമ്മതം (Advance Informed Agreement) എന്ന തത്വം ഇത് നടപ്പാക്കുന്നു.

Nagoya Protocol on Access and Benefit Sharing

രണ്ടാമത്തെ പ്രധാന പ്രോട്ടോക്കോളാണ് നാഗോയ പ്രോട്ടോക്കോൾ (Nagoya Protocol). ജപ്പാനിലെ നാഗോയയിൽ 2010 ഒക്ടോബർ 29-ന് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട് 2014 ഒക്ടോബർ 12-ന് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. ജനിതക വിഭവങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനവും അവയുടെ ഉപയോഗത്തിൽ നിന്നുള്ള നേട്ടങ്ങളുടെ ന്യായമായ പങ്കുവയ്ക്കലും (Access and Benefit Sharing - ABS) ഉറപ്പാക്കുന്ന സുതാര്യമായ നിയമ ചട്ടക്കൂട് ഇത് സ്ഥാപിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത അറിവുകൾ കൈവശമുള്ള തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾക്ക് അവരുടെ അറിവ് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ നഷ്ടപരിഹാരം ലഭിക്കണം എന്ന തത്വം ഇതിലുണ്ട്. ബയോപൈറസി (Biopiracy) — വിദേശ കമ്പനികൾ പരമ്പരാഗത അറിവോ ജനിതക വിഭവങ്ങളോ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാതെ പേറ്റന്റ് ചെയ്യുന്നത് — തടയുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രായോഗിക പ്രാധാന്യം. ഇതിനൊപ്പം 2010-ലെ തന്നെ നാഗോയ-ക്വാലാലംപുർ അനുബന്ധ പ്രോട്ടോക്കോൾ LMO-കൾ മൂലമുള്ള നാശത്തിന് ബാധ്യതയും പരിഹാരവും നിശ്ചയിക്കുന്നു.

Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework

2022-ൽ കാനഡയിലെ മോൺട്രിയലിൽ നടന്ന സി.ബി.ഡി കോപ്-15 സമ്മേളനത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട കുൻമിംഗ്-മോൺട്രിയൽ ആഗോള ജൈവവൈവിധ്യ ചട്ടക്കൂട് 2030-ഓടെ ജൈവവൈവിധ്യ നാശം തടയാനും തിരിച്ചടിക്കാനും ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ലക്ഷ്യം 30x30 ലക്ഷ്യം ആണ് — 2030-ഓടെ ഭൂമിയുടെയും സമുദ്രത്തിന്റെയും 30 ശതമാനം സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കുക. 2026 ഒക്ടോബറിൽ നടക്കുന്ന സി.ബി.ഡി കോപ്-17 സമ്മേളനം ഈ ചട്ടക്കൂടിന്റെ നടപ്പാക്കൽ പുരോഗതിയുടെ ആദ്യത്തെ ആഗോള അവലോകനത്തിന് വേദിയാകും.

India and the CBD

സി.ബി.ഡി ഒപ്പുവയ്ക്കുകയും 1994-ൽ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്ത രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഇന്ത്യ. ഉടമ്പടിയിലെ ബാധ്യതകൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി ഇന്ത്യ ജൈവവൈവിധ്യ നിയമം, 2002 (Biological Diversity Act, 2002) പാസാക്കി. ഈ നിയമപ്രകാരം 2003-ൽ ദേശീയ ജൈവവൈവിധ്യ അതോറിറ്റി (National Biodiversity Authority - NBA) ചെന്നൈ ആസ്ഥാനമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. വിദേശികൾക്ക് ഇന്ത്യൻ ജനിതക വിഭവങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശനം ലഭിക്കാൻ NBA-യുടെ അനുമതി നിർബന്ധമാണ്. കൂടാതെ ഇന്ത്യ ദേശീയ ജൈവവൈവിധ്യ പ്രവർത്തന പദ്ധതി (National Biodiversity Action Plan - NBAP) തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തെ 17 മെഗാ ഡൈവേഴ്സ് രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇന്ത്യയിൽ ലോകത്തെ അറിയപ്പെടുന്ന ജീവിവർഗങ്ങളുടെ ഏകദേശം 7–8 ശതമാനം കാണപ്പെടുന്നു; പശ്ചിമഘട്ടവും കിഴക്കൻ ഹിമാലയവും ആഗോള ജൈവവൈവിധ്യ ഹോട്ട്സ്പോട്ടുകളാണ്.

Key Facts for Exams

• CBD adopted on 5 June 1992 at the Rio Earth Summit; entered into force on 29 December 1993.
• Three objectives: conservation of biodiversity, sustainable use of its components, and fair and equitable sharing of benefits from genetic resources.
• Cartagena Protocol on Biosafety: adopted 29 January 2000, in force 11 September 2003 — regulates transboundary movement of Living Modified Organisms (LMOs).
• Nagoya Protocol on Access and Benefit Sharing: adopted 29 October 2010, in force 12 October 2014 — ABS framework for genetic resources and traditional knowledge.
• The USA is the only UN member state that has not ratified the CBD.
• Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (COP-15, 2022) targets 30x30 — protecting 30% of land and oceans by 2030.
• India signed and ratified the CBD in 1994; enacted the Biological Diversity Act in 2002.
• National Biodiversity Authority (NBA) established in 2003, headquartered in Chennai.
• India is one of the 17 mega-diverse countries; Western Ghats and Eastern Himalaya are global biodiversity hotspots.
• Nagoya-Kuala Lumpur Supplementary Protocol (2010) deals with liability and redress for damage from LMOs.
• NBSAPs (National Biodiversity Strategies and Action Plans) are the main national implementation tool of the CBD.
• COP-17 of the CBD is scheduled in 2026 — first global review of the Kunming-Montreal framework's progress.