ലക്നൗ ഉടമ്പടി 1916: കോൺഗ്രസ്സും മുസ്ലിം ലീഗും ഒരേ വേദിയിലെത്തിയ ചരിത്ര സന്ധി

1916 ഡിസംബറിൽ ലക്നൗവിൽവെച്ച് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സും അഖിലേന്ത്യാ മുസ്ലിം ലീഗും തങ്ങളുടെ സംയുക്ത സമ്മേളനത്തിൽ ഒരു ചരിത്രപരമായ ഉടമ്പടിയിലെത്തി. ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമര ചരിത്രത്തിൽ ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലീങ്ങളും ആദ്യമായി പൊതുവായ രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങളുമായി ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിനെ സമീപിച്ച സംഭവമായിരുന്നു ലക്നൗ ഉടമ്പടി. ഹിന്ദു-മുസ്ലിം ഐക്യത്തിന്റെ അപൂർവകാലഘട്ടത്തിന്റെ അടയാളമായി ഈ ഉടമ്പടി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.

പശ്ചാത്തലം: എങ്ങനെ ഒരുമിച്ചു?

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ കോൺഗ്രസ്സും മുസ്ലിം ലീഗും പരസ്പരം അകന്നുനിന്നിരുന്നു. 1907-ലെ സൂറത്ത് സമ്മേളനത്തിൽ കോൺഗ്രസ്സ് മിതവാദികളും തീവ്രവാദികളുമായി പിളർന്നിരുന്നു. 1905-ലെ ബംഗാൾ വിഭജനവും 1909-ലെ മോർലി-മിന്റോ പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തതയും ഇരു സമുദായങ്ങളിലും ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ വികാരം വളർത്തി. 1906-ൽ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട മുസ്ലിം ലീഗ് തുടക്കത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് അനുകൂല നിലപാടിലായിരുന്നെങ്കിലും ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് ബ്രിട്ടന്റെ നയങ്ങൾ മുസ്ലീങ്ങളെ അസംതൃപ്തരാക്കി. അതേസമയം കോൺഗ്രസ്സിലെ തീവ്രവിഭാഗവും സ്വയംഭരണത്തിനായി ശക്തമായി മുറവിളികൂട്ടി. യുദ്ധകാലത്തെ അടിച്ചമർത്തലും ഇരു കക്ഷികളെയും അടുപ്പിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് ഇരുകക്ഷികളും തമ്മിൽ ചർച്ചകൾ തുടങ്ങിയത്.

ഉടമ്പടിയുടെ പ്രധാന ശില്പികൾ രണ്ടുപേരായിരുന്നു: കോൺഗ്രസ്സിനുവേണ്ടി ബാലഗംഗാധര തിലകും മുസ്ലിം ലീഗിനുവേണ്ടി മുഹമ്മദ് അലി ജിന്നയും. അന്ന് ജിന്ന കോൺഗ്രസ്സിലും അംഗമായിരുന്നു — ഇരു സംഘടനകളിലും പ്രവർത്തിച്ച അപൂർവ നേതാവ്. ഈ ശ്രമങ്ങളുടെ പേരിൽ ജിന്നയെ പിന്നീട് 'ഹിന്ദു-മുസ്ലിം ഐക്യത്തിന്റെ അംബാസഡർ' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. 1916-ലെ ലക്നൗ കോൺഗ്രസ്സ് സമ്മേളനത്തിൽ അംബികാ ചരൺ മസുംദാർ അധ്യക്ഷനായിരുന്നു. ഈ സമ്മേളനത്തിൽ കോൺഗ്രസ്സിലെ മിതവാദി-തീവ്രവാദി വിഭാഗങ്ങൾ 1907-ലെ സൂറത്ത് പിളർപ്പിനുശേഷം വീണ്ടും ഒന്നിച്ചു — അതും ഉടമ്പടിയുടെ മറ്റൊരു വലിയ നേട്ടമായിരുന്നു. തിലകിന്റെ തീവ്രവാദികൾ മടങ്ങിയെത്തിയതോടെ കോൺഗ്രസ്സ് കൂടുതൽ പോരാട്ടസജ്ജമായി.

ഉടമ്പടിയിലെ പ്രധാന വ്യവസ്ഥകൾ

ഉടമ്പടിയുടെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ വ്യവസ്ഥ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ വലിയ വിട്ടുവീഴ്ചയായിരുന്നു: പ്രവിശ്യാ നിയമനിർമ്മാണ സമിതികളിൽ മുസ്ലീങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക നിയോജകമണ്ഡലങ്ങൾ (സെപ്പറേറ്റ് ഇലക്ടറേറ്റുകൾ) എന്ന ആവശ്യം കോൺഗ്രസ്സ് അംഗീകരിച്ചു. മുൻപ് കോൺഗ്രസ്സ് എതിർത്തിരുന്ന വ്യവസ്ഥയായിരുന്നു ഇത്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെ ഐക്യമുന്നണി കെട്ടിപ്പടുക്കാനാണ് ഈ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്തത്. മുസ്ലിം പ്രാതിനിധ്യത്തിന്റെ തോത് സംബന്ധിച്ചും ധാരണയായി — വിവിധ പ്രവിശ്യകളിൽ മുസ്ലീങ്ങൾക്ക് നിശ്ചിത അനുപാതത്തിൽ സീറ്റുകൾ ഉറപ്പാക്കി.

കൂടാതെ, ഇരുകക്ഷികളും ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിന് സമർപ്പിച്ച സംയുക്ത മെമ്മോറാണ്ടത്തിൽ ഈ ആവശ്യങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു: ഇന്ത്യയ്ക്ക് എത്രയും വേഗം സ്വയംഭരണം നൽകണം; നിയമനിർമ്മാണ സമിതികളെ വിപുലീകരിച്ച് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അംഗങ്ങളുടെ അനുപാതം വർദ്ധിപ്പിക്കണം; സമിതികൾക്ക് കൂടുതൽ അധികാരങ്ങൾ നൽകണം. ഇതോടെ രണ്ട് പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകളും ഒറ്റക്കെട്ടായി ഭരണഘടനാ ആവശ്യങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്ന സ്ഥിതിയുണ്ടായി — ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിന് അവഗണിക്കാൻ പ്രയാസമായ ഐക്യമുന്നണി.

ഫലങ്ങളും ചരിത്രപ്രാധാന്യവും

ലക്നൗ ഉടമ്പടി ഹിന്ദു-മുസ്ലിം രാഷ്ട്രീയ സഹകരണത്തിന്റെ ഉച്ചകോടിയായി. ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായാണ് പിന്നീട് ഖിലാഫത്ത്-നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനകാലത്ത് (1920-22) ഇരുസമുദായങ്ങളും തോളോടുതോൾ നിന്നത്. കോൺഗ്രസ്സിനുള്ളിൽ പിളർന്നുനിന്ന വിഭാഗങ്ങൾ ഒന്നിച്ചതും സംഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിന് ഇന്ത്യൻ ആവശ്യങ്ങളെ ഗൗരവമായി കാണേണ്ടിവന്നു — ഇതിന്റെ ഫലമായാണ് 1917-ലെ മൊണ്ടേഗു പ്രഖ്യാപനവും 1919-ലെ പരിഷ്കാരങ്ങളും വന്നതെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

എന്നാൽ ഉടമ്പടിയുടെ നിഴൽവശവും ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു: പ്രത്യേക നിയോജകമണ്ഡലങ്ങളെ കോൺഗ്രസ്സ് അംഗീകരിച്ചത് വർഗ്ഗീയ പ്രാതിനിധ്യത്തിന് ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെതന്നെ അംഗീകാരം നൽകി എന്നും, പിൽക്കാലത്ത് ഇത് വർഗ്ഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന് വളമിട്ടുവെന്നും വാദമുണ്ട്. 1909-ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ അടിച്ചേൽപ്പിച്ച വ്യവസ്ഥയെ കോൺഗ്രസ്സ് സ്വയം അംഗീകരിച്ചതോടെ അതിന് സ്ഥിരത കൈവന്നു. എങ്കിലും, തൽക്കാലത്തേക്ക് ഹിന്ദു-മുസ്ലിം ഐക്യം എന്ന വലിയ ലക്ഷ്യം നേടാൻ ഉടമ്പടി സഹായിച്ചു — ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ സുവർണ്ണ അധ്യായങ്ങളിലൊന്നായി ഇത് നിലകൊള്ളുന്നു.

ഉടമ്പടിക്ക് മുൻപുള്ള ചർച്ചകൾ

ലക്നൗ ഉടമ്പടി ഒരു ദിവസംകൊണ്ട് ഉണ്ടായതല്ല; രണ്ട് വർഷത്തെ ചർച്ചകളുടെ ഫലമായിരുന്നു. 1914-ൽ ജയിൽ മോചിതനായ തിലക് കോൺഗ്രസ്സിൽ തിരിച്ചെത്തിയതോടെ മിതവാദി-തീവ്രവാദി ഐക്യത്തിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങി. അന്ന് കോൺഗ്രസ്സിലും മുസ്ലിം ലീഗിലും അംഗമായിരുന്ന ജിന്ന ഇരു സംഘടനകൾക്കുമിടയിൽ പാലമായി പ്രവർത്തിച്ചു. 1915-ൽ ബോംബെയിൽ നടന്ന ഇരു സംഘടനകളുടെയും സമ്മേളനങ്ങളിൽവെച്ച് സംയുക്ത പരിഷ്കാര പദ്ധതി തയ്യാറാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇതിനായി കോൺഗ്രസ്സ്-ലീഗ് സംയുക്ത സമിതി രൂപീകരിച്ച് ഭരണഘടനാ ആവശ്യങ്ങളുടെ കരട് തയ്യാറാക്കി. 1916-ൽ ലക്നൗ സമ്മേളനത്തിന് മുൻപ് നിരവധി തവണ ചർച്ചകൾ നടന്നു. ഏറ്റവും വിവാദമായ വിഷയം പ്രത്യേക നിയോജകമണ്ഡലങ്ങളായിരുന്നു — തിലക് ഉൾപ്പെടെയുള്ള കോൺഗ്രസ്സ് നേതാക്കൾ തുടക്കത്തിൽ എതിർത്തെങ്കിലും ഹിന്ദു-മുസ്ലിം ഐക്യം എന്ന വലിയ ലക്ഷ്യത്തിനായി വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്തു. 1916 ഡിസംബറിൽ ലക്നൗവിൽ ഇരു സംഘടനകളും ഒരേ സമയം സമ്മേളിച്ചപ്പോൾ കരട് അന്തിമമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഈ ചർച്ചാപ്രക്രിയ തന്നെ ഇരു സമുദായ നേതാക്കൾക്കിടയിൽ വിശ്വാസം വളർത്തി — അതാണ് ഉടമ്പടിയുടെ യഥാർത്ഥ നേട്ടം.

ലക്നൗ ഉടമ്പടിയുടെ ആവശ്യങ്ങൾ പിൽക്കാല ഭരണഘടനാ പരിഷ്കാരങ്ങളെ സ്വാധീനിച്ചു. ഇരു കക്ഷികളും ചേർന്ന് തയ്യാറാക്കിയ സംയുക്ത പദ്ധതി (കോൺഗ്രസ്സ്-ലീഗ് സ്കീം) ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിന്റെ പരിഗണനയിലെത്തി; 1917-ലെ മൊണ്ടേഗു പ്രഖ്യാപനത്തിനും 1919-ലെ പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തലമൊരുക്കിയ ഘടകങ്ങളിലൊന്നായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഉടമ്പടിയുടെ ഏറ്റവും വിവാദമായ വശം പ്രത്യേക നിയോജകമണ്ഡലങ്ങളുടെ അംഗീകാരമായിരുന്നു. 1909-ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ അടിച്ചേൽപ്പിച്ച ഈ വ്യവസ്ഥയെ ദേശീയ പ്രസ്ഥാനം തന്നെ അംഗീകരിച്ചതോടെ വർഗ്ഗീയ പ്രാതിനിധ്യത്തിന് സ്ഥിരത കൈവന്നു. പിൽക്കാലത്ത് മുസ്ലിം ലീഗ് ഈ അംഗീകാരം തങ്ങളുടെ വർഗ്ഗീയ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് നിയമസാധുതയായി ഉപയോഗിച്ചു. എങ്കിലും 1916-ലെ സാഹചര്യത്തിൽ ഹിന്ദു-മുസ്ലിം ഐക്യം എന്ന അടിയന്തര ലക്ഷ്യത്തിനാണ് നേതാക്കൾ മുൻഗണന നൽകിയത് — ചരിത്രകാരന്മാർ ഈ വിട്ടുവീഴ്ചയെ അന്നത്തെ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ വിലയിരുത്തുന്നു.

ലക്നൗ ഉടമ്പടിക്കാലത്ത് ജിന്നയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് ശ്രദ്ധേയമാണ് — അദ്ദേഹം അന്ന് കോൺഗ്രസ്സിലെ അംഗവും മുസ്ലിം ലീഗിലെ നേതാവുമായിരുന്നു. മതേതര ദേശീയവാദിയായാണ് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്; 'ഹിന്ദു-മുസ്ലിം ഐക്യത്തിന്റെ അംബാസഡർ' എന്ന വിശേഷണം ഈ കാലത്താണ് ലഭിച്ചത്. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട് മാറിയെങ്കിലും 1916-ൽ അദ്ദേഹം ഐക്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായിരുന്നു. ചരിത്രകാരന്മാർ ലക്നൗ ഉടമ്പടിയെ ജിന്നയുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലെ ഉച്ചകോടിയായി വിലയിരുത്തുന്നു.

പരീക്ഷകൾക്ക് ഓർക്കേണ്ടത്: ഉടമ്പടി 1916 ഡിസംബറിൽ ലക്നൗവിൽ; കക്ഷികൾ — ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സും അഖിലേന്ത്യാ മുസ്ലിം ലീഗും; ശില്പികൾ — തിലക് (കോൺഗ്രസ്സ്), ജിന്ന (ലീഗ്); ജിന്ന 'ഹിന്ദു-മുസ്ലിം ഐക്യത്തിന്റെ അംബാസഡർ'; കോൺഗ്രസ്സ് അധ്യക്ഷൻ അംബികാ ചരൺ മസുംദാർ; മിതവാദി-തീവ്രവാദി പുനരേകീകരണം (സൂറത്ത് പിളർപ്പ് 1907); പ്രത്യേക നിയോജകമണ്ഡലങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചു; സംയുക്ത ആവശ്യം — സ്വയംഭരണം, സമിതികളുടെ വിപുലീകരണം.